Keelpijn in de zomer: tien misvattingen, fabels en feiten op een rijtje

Airconditioning, ijsjes, zwemmen, festivals: wat is hun invloed op je keel?

Keelpijn in de zomer, hoezo?

Keelpijn associeer je spontaan met kou en winter. Maar ook in de warme maanden zijn er tal van aanleidingen voor een kriebelende, prikkende of branderige keel: krachtige airconditioning en plotselinge overgangen van warm naar koud, het chloor in het zwembad, je stem overbelasten op een festival, pollenallergie…. Veel beweringen over zomerse keelklachten en mogelijke remedies, kloppen gewoon niet. We confronteren tien van deze hardnekkige fabeltjes met de wetenschap.

Dit moet je onthouden (Highlights)

• Keelpijn in de zomer heeft andere oorzaken dan in de winter: droge lucht, chloor, pollenallergieën, stemoverbelasting.
• De meeste zomerse keelklachten zijn een gevolg van irritatie, niet van een infectie.
• Koude dranken en ijsjes maken keelpijn niet erger. Koude heeft zelfs een lokaal pijnstillend effect.
• Airconditioning irriteert je keel niet door de koude, maar door de droge lucht die ze produceert.
• Een medische zuigtablet of spray op basis van chloorhexidine en lidocaïne verlicht snel en werkt lokaal ontsmettend.
• Raadpleeg een arts als de klachten langer dan 3 tot 4 dagen aanhouden of bij alarmerende signalen.

Tien volkswijsheden over keelpijn in de zomer: fabeltjes of feiten?

E1. ‘Van airconditioning krijg je keelpijn’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Na een dag in een kantoor met airco of een lange rit in de auto voel je je keel kriebelen of prikken. De koude lucht lijkt de voor de hand liggende boosdoener.

Wat zegt de wetenschap? Niet de kou tast je slijmvliezen aan, maar de droge lucht die de airco continu produceert. De WGO beveelt aan om de relatieve luchtvochtigheid binnenshuis tussen 30 en 60% te houden[1][2]. Dat niveau wordt zelden gehaald in kantoren met airconditioning. De filters van slecht onderhouden installaties kunnen bovendien schimmels en bacteriën bevatten en je luchtwegen zo nog extra belasten[1]. En de plotse temperatuurovergangen van de warme buitenlucht naar een gekoelde binnenruimte verzwakken je slijmvliezen extra.

Feit. Bij airco’s vormt niet de kou het probleem, maar wel de droge lucht, vervuilde filters en plotse temperatuurwissels.

Goed om te onthouden. Als de irritatie aanhoudt, kan een zuigtablet of spray die een lokaal ontsmettend (chloorhexidine) en een lokaal verdovend middel (lidocaïne) combineert de pijn snel verlichten[9].

E2. ‘Koude dranken, ijsjes en melk verergeren je keelpijn’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Een ijsje of een glas melk laat een dik, plakkerig gevoel achter in je keel. Het lijkt dan logisch om hieruit af te leiden dat je dit beter vermijdt als je keelpijn hebt.

Wat zegt de wetenschap? Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat melk de slijmproductie in je luchtwegen niet verhoogt[3]. Een gerandomiseerde dubbelblinde studie bij kinderen met en zonder astma bevestigde dat extra melk drinken geen bronchiale ontsteking, geen vernauwing van de luchtwegen en geen toename van symptomen veroorzaakt [4]. Het plakkerige gevoel heeft louter te maken met de textuur. Dranken met een vergelijkbare textuur, maar die geen zuivel bevatten (zoals sojamelk), veroorzaken dezelfde sensaties[3]. En wat koud aanvoelt, heeft zelfs een lokaal pijnstillend effect. Dat is ook de reden waarom dokters na een amandeloperatie het eten van ijs adviseren [8].

Fabel. Melk maakt het slijm niet dikker. En koude stoffen verzachten over het algemeen meer dan ze schaden.

E3. ‘Te veel praten of zingen op een festival bezorgt je keelpijn’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Na een dag roepen in de festivalmenigte of zingen in de openlucht klinkt je stem hees en voelt je keel geïrriteerd.

Wat zegt de wetenschap? Overbelasting van je stem veroorzaakt mechanische irritatie van de stembanden en het keelslijmvlies. Soms leidt dat tot een functionele ontsteking van het strottenhoofd. Maar dat is irritatie, geen infectie. Dat zijn twee verschillende dingen. Je stem enkele uren laten rusten en voldoende hydrateren volstaat doorgaans om alles te herstellen. Begin als reactie ook niet te fluisteren: dat belast je stembanden immers meer dan zacht spreken. Blijft je stem langer dan een paar dagen hees? Raadpleeg dan een arts.

Fabel. Langdurig te luid praten of zingen kan je keel weliswaar mechanisch irriteren, maar niet infecteren.

E4. ‘Ik heb keelpijn omdat ik een kus gaf aan iemand met een besmetting.’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Je hebt keelpijn en je denkt al snel een oorzaak te vinden: gisteren zal ik wel iemand met keelpijn gekust hebben…

Wat zegt de wetenschap? Een kus kan bepaalde virussen overdragen, zoals het Epstein-Barrvirus (klierkoorts). Maar die overdracht is niet systematisch. De incubatietijd van klierkoorts bedraagt trouwens meerdere weken. Keelpijn die kort na een kus optreedt, heeft er in de overgrote meerderheid van de gevallen dus niets mee te maken. Toeval speelt hier een veel grotere rol. Allergenen zoals lippenstift, parfum of voedingsingrediënten kunnen ook een tijdelijke irritatie veroorzaken, maar zeker geen infectie.

Fabel. De timing kan verkeerdelijk een verband suggereren, maar van een kus kan je normaal geen keelpijn krijgen.

E5. ‘Alcohol ontsmet de keel’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Het warme, branderige gevoel van sterke drank biedt de illusie van reiniging en ontsmetting.

Wat zegt de wetenschap? Zelfs in sterke drank is de alcoholconcentratie lang niet hoog genoeg voor een antiseptische werking op het keelslijmvlies. Het warme gevoel wordt veroorzaakt door een lokale verwijding van de bloedvaten, niet door antimicrobiële activiteit. Alcohol droogt integendeel je slijmvliezen uit, irriteert weefsels die al ontstoken zijn en kan het herstel vertragen. De vermeende kracht van een grog zit in de warmte, de hydratatie en de honing. Niet in de alcohol.

Fabel. Alcohol drinken helpt niet, maar maakt het vaak net erger.

E6. ‘Pollenallergie manifesteert zich in de neus, niet in de keel’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Allergische rhinitis wordt geassocieerd met niezen, een loopneus en jeukende ogen. De keel blijft hierbij vaak over het hoofd gezien.

Wat zegt de wetenschap? Allergische rhinitis veroorzaakt vaak een postnasale drip: slijm dat naar de achterkant van de keel afvloeit[5]. Die voortdurende drip irriteert de keelholte en leidt tot prikkelingen, een schurend gevoel en een droge keelpijn, soms met hoest. Recente reviews bevestigen dat allergische rhinitis de volledige bovenste luchtwegen doet ontsteken: neus, bindvlies en keelholte[5]. Veel mensen gaan naar de dokter omdat ze denken dat ze een infectie hebben, terwijl ze gewoon midden in het allergieseizoen zitten. Een allergoloog helpt om de juiste diagnose te stellen.

Feit. Pollenallergieën zijn niet alleen hinderlijk voor de neus, maar helaas ook voor de keel.

E7. ‘Zeewater of zeelucht geneest keelpijn’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Vakanties aan zee werden generaties lang gepresenteerd als een wondermiddel. Die overtuiging leeft voort.

Wat zegt de wetenschap? Zeelucht is vochtiger en bevat zouten, wat comfortabeler kan zijn voor je slijmvliezen dan droge binnenlucht. Zeewatersprays (hypertone oplossingen) kunnen de neusafscheidingen vloeibaarder maken en de slijmvliezen kalmeren. Maar geen enkele studie toont aan dat het inademen van zeelucht een keelontsteking geneest. Het gaat hier louter om een comforteffect, niet om een effectieve behandeling.

Fabel. Zeewater en -lucht kunnen eventueel wat comfort bieden, maar zeker geen genezing.

E8. ‘Het chloor in een zwembad reinigt ook de keel’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Chloor ontsmet water, dus waarom zou het bij contact ook de mond en keel niet ontsmetten?

Wat zegt de wetenschap? Het omgekeerde is waar. Chloor reageert met organisch materiaal van de zwemmers zoals zweet, urine en cosmetica, waarmee het chloramines vormt. Die stoffen irriteren je ogen, neus en keel. Verschillende Belgische studies, waaronder onderzoek van toxicoloog Andre Bernard over babyzwemmen, toonden een verhoogd risico op ademhalingssymptomen en astma bij zwemmers en zwembadpersoneel die hier langdurig aan worden blootgesteld[6][7]. Het droge keelgevoel na een zwembeurt in een binnenbad is geen ontsmettend effect. Het is chemische irritatie.

Fabel. Het zwembadwater kan de keel alleen maar irriteren, maar zeker niet ontsmetten.

E9. ‘Hoe intenser de keelpijn, hoe ernstiger de infectie’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Het lijkt logisch om de intensiteit van de pijn te zien als een aanwijzing voor de ernst van de ziekte.

Wat zegt de wetenschap? De intensiteit van pijn hangt af van je individuele gevoeligheid, de prikkeldrempel van je zenuwen en de mate van lokale ontsteking. Niet van de ernst van de infectie. Een goedaardige virale keelontsteking kan heel pijnlijk zijn, terwijl een ernstigere infectie net minder pijnlijk kan aanvoelen. De echte alarmsignalen zijn hoge en aanhoudende koorts, moeite met slikken of ademen, sterk gezwollen klieren en een duidelijk aangetaste algemene toestand. Dat zijn de voornaamste signalen die bepalen of je een arts nodig hebt. Niet de pijnintensiteit.

Fabel. De intensiteit van keelpijn geeft niet aan hoe ernstig deze is.

Goed om te onthouden. De pijn verlichten onderdrukt de ziekte alleen maar. Een zuigtablet of spray met chloorhexidine en lidocaïne verbetert je comfort zonder het natuurlijke genezingsproces te verstoren[9].

E10. ‘Een keelsnoepje uit de supermarkt werkt net zo goed als een medisch keeltablet’

Waarop is deze misvatting gebaseerd? Een muntsnoepje stimuleert speekselvorming, bevochtigt de mond en verzacht wat. Dat lijkt op wat een keeltablet doet. Ook de gelijkaardige vorm en verpakking van keelsnoepjes kunnen voor verwarring zorgen met medische keeltabletten.

Wat zegt de wetenschap? Een klassiek keelsnoepje brengt wat hydratatie en speekselvorming, wat lichte hinder kan verzachten. Maar het biedt geen gerichte werking op irritatie of micro-organismen. Medische keeltabletten combineren twee werkzame bestanddelen: [Av2.1]chloorhexidine (een lokaal ontsmettend middel met breed spectrum) en lidocaïne (1 mg, een lokaal pijnstillend middel voor snelle pijnverlichting)[9]. Ze bevatten geen suiker en zijn ook geschikt voor diabetici. Niet geschikt voor kinderen jonger dan 6 jaar.

Fabel. Een keelsnoepje biedt niet meer dan wat comfort. Een medische zuigtablet of spray biedt een gerichte ontsmettende en pijnstillende werking.

Keelpijn in de zomer: vertrouw niet op volkswijsheden, ga voor de juiste reflexen

Ook tijdens de zomer kan keelpijn een pretbederver zijn. De meeste misverstanden zijn gebaseerd op verwarring tussen begrippen als irritatie en infectie, verlichting en genezing, toeval en oorzaak. De juiste reflexen zijn eenvoudig: regelmatig hydrateren, het gebruik van airconditioning matigen, aircofilters laten onderhouden, binnenshuis een luchtvochtigheid van 30 tot 60% nastreven[2], plotse temperatuurschokken vermijden en je stem rust gunnen na een drukke avond. Als de irritatie aanhoudt en hinderlijk wordt, verlicht een zuigtablet of spray de pijn snel, met een lokale inwerking op het geïrriteerde gebied[9]. Houden de klachten langer aan dan 3 tot 4 dagen, of treden er alarmsignalen op? Raadpleeg dan een arts.

Veelgestelde vragen over keelpijn in de zomer (FAQ)

Bronnen:

[1] Wereldgezondheidsorganisatie (WGO). WHO Guidelines for Indoor Air Quality: Dampness and Mould. Genève: WGO; 2009.
[2] Wereldgezondheidsorganisatie (WGO). WHO Global Air Quality Guidelines (editie 2021, update 2023). Aanbeveling luchtvochtigheid binnenshuis: 30-60%.
[3] Wuthrich B, Schmid A, Walther B, Sieber R. Milk Consumption Does Not Lead to Mucus Production or Occurrence of Asthma. Journal of the American College of Nutrition 2005;24(6 Suppl):547S-555S.
[4] Koren Y, et al. Respiratory effects of acute milk consumption among asthmatic and non-asthmatic children: a randomized controlled study. BMC Pediatrics 2020;20:433.
[5] Rosenfield L, et al. Allergic rhinitis. Allergy, Asthma & Clinical Immunology 2024;20:75.
[6] Bernard A, et al. Infant swimming practice, pulmonary epithelium integrity, and the risk of allergic and respiratory diseases later in childhood. Pediatrics 2007.
[7] Federale Overheidsdienst Volksgezondheid (België). Dossier: de problematiek van chloor in zwembaden. health.belgium.be.
[8] Cochrane review. Clinical practice in post-tonsillectomy care: cold liquids and ice as comfort measures.
[9] FAGG. Samenvatting van de Productkenmerken. Medica Keeltabletten Menthol 5 mg/1 mg. Vergunning BE172435; bijgewerkt 05/2023.

Lees aandachtig de bijsluiter. Dit zijn geneesmiddelen. Gebruik niet langer dan 3 tot 4 dagen zonder geneeskundig advies. Vraag raad aan je apotheker. Medica Keeltabletten Menthol, Lemon, Honing, Aardbei en Medica Keelspray Menthol: aangewezen vanaf 6 jaar. Medica Keelspray Lemon: vanaf 30 maanden.

Maar ook …

Medica®

Lees aandachtig de bijsluiters.
Dit zijn geneesmiddelen. Geen gebruik langer dan 3 à 4 dagen zonder geneeskundig advies. Vraag raad aan uw apotheker. Medica Keeltabletten Menthol, Lemon, Honing, Aardbei en Medica Keelspray Menthol, Lemon: Aangewezen bij behandeling van de symptomen van keelpijn, rode keel, aandoeningen van de keelholte gepaard gaande met irritatie.  In geval van een bacteriële infectie met koorts, is een aanvullende behandeling nodig. Medica Keeltabletten Menthol, Lemon, Honing, Aardbei en Medica Keelspray Menthol: vanaf 6 jaar. Medica Keelspray Lemon: vanaf 30 maanden.

Gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding:

* Dit geneesmiddel is bestemd voor plaatselijke behandeling. Mits de nodige voorzorgen en bijzondere beperkingen zoals vermeld in de bijsluiter, mag dit geneesmiddel gebruikt worden tijdens de zwangerschap en de lactatie. De patiënte doet er goed aan de behandelende arts op de hoogte te brengen.

** Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, moeten er rekening mee houden dat Medica Keelspray Menthol en Medica Keelspray Lemon alcohol bevatten. Dit geneesmiddel is bestemd voor plaatselijke behandeling. Mits de nodige voorzorgen en bijzondere beperkingen zoals vermeld in de bijsluiter, mag dit geneesmiddel gebruikt worden tijdens de zwangerschap en de lactatie. De patiënte doet er goed aan de behandelende arts op de hoogte te brengen.